Ankieta

Facebook
Dodaj Usuń
historia

Dziedzictwo Kaszubów na przekroju wieków
Największym dziedzictwem kulturowym kaszubszczyzny jest:
- Abecadło Kaszubskie    Stanowi swoistą cechę Kaszubów, gdyż zawiera bogactwo i pochodzenie naszych ojców. Dawniej spełniało niezwykłą i ważną rolę. Strzegło przed zapomnieniem rodzimej mowy, którą tępił zaborca. Uczyło nazw kaszubskich.

pocztówka_mini.JPG

 40.JPG  41.JPG Dzień Mezowa 2010 


- Język kaszubski uznawany, jako język a nie, jako gwara
- Bogactwo legend i podań w tle z duchami, diabłami, które ulubiły sobie wsie Gostomie, Parchowo i Linia, czarownice upodobały sobie Staniszewo i Sianowo. Zaklęte kamienie, moczary, zamkowiska .
- Strój kaszubski niepowtarzalny i wyróżniający  motywami haftu, w którym każdy motyw ma konkretne znaczenie. Początek haftu dały klasztory : żukowskich norbertanek i żarnowieckich benedyktynek, gdzie zakonnice obu klasztorów słynęły, jako mistrzynie haftu o specyficznej niespotykanej gdzie indziej ornamentacji.
Współcześnie są panie, które kultywują haft kaszubski  w swoich domach . Wyhaftowane obrusy prezentują na targach turystycznych, jarmarkach.
- Oryginalne garncarstwo jest jedną z najstarszych technik ludowych na Kaszubach. Dziś najbardziej znani przedstawiciele ludowego garncarstwa są Neclowie z Chmielna. Powstają tam dzbany , misy, wazony, talerze, Dworaki i inne ozdobione jednym z siedmiu wzorów, które każdy ma swoje znaczenie.
- Plecionkarstwo  bardzo stare i już mało uprawiane. Zawsze wyplatano z sosnowych korzeni, korce do zboża, kosze na grzyby i kartofle, naczynia domowego użytku, nawet wiadra robione tak ściśle, że nie przeciekała przez nie ani kropla wody. Tradycyjne wyplatanie można podpatrzeć w Kaszubskim Parku Etnograficznym we Wdzydzach Kiszewskich założonym przez Izydora i Teodorę Gulgowskich w 1906 r - wielkich pasjonatów i miłośników wszystkiego, co kaszubskie.
- Zwyczaje , którym bardzo chętnie się poddajemy i wprowadzamy w naszych domach.
* w Wigilię Bożego Narodzenia do północy odwiedzają nasze domy „Gwiazdki” przebierańcy z życzeniami zdrowia i szczęścia
* prezenty rozdaje Gwiazdor
* Wigilia, biały obrus, sianko, opłatek, choinka, potrawy bezmięsne, 12 potraw (12 m-cy, 12 apostołów) puste nakrycie dla wędrowca, lub osoby, która już odeszła z naszego domu.
* Opłatek – dzielono się także ze zwierzętami, by nadchodzący rok był łaskawy i zdrowy dla naszych zwierząt
* Kolędowanie- wspólne śpiewanie kolęd przy choince najlepiej prawdziwej  i udekorowanej.
* Adwent- czas przygotowania i oczekiwania na święta „Gody Bożego Narodzenia „
* Zapusty – rozpoczynały się w niedzielę staro zapustną ( niedziela poprzedzającą tłusty czwartek) muzyka, tańce i poczęstunek. Tłusty czwartek – „purlce”- pączki „chrusty” chruściki i trwały do północy we wtorek przed środą popielcową.
* Post- czas pokuty, naprawianie błędów
* Dyngus – czyli dyngowanie starszych i młodych gałązkami jałowca
* Sobótka odbywająca się w wigilię św. Jana, gdzie noc mocuje się z dniem, dobro ze złem. Jest to święto młodości i radości. Zabawy przy dużym ognisku. Najkrótsza noc w roku.
* Święcenie zboża i ziół 15 sierpnia zwanym Dniem Matki Boskiej Zielnej. Pierwsze rzucone ziarno do siewu jest poświęcone.
- Zespoły - strój kaszubski, mowa, zwyczaje przedstawiają zespoły kaszubskie „Kaszuby”, „Bazuny”
- Kaszubska literatura najlepiej wspomnieć wybitnych pisarzy i poetów tej szczególnej literatury: Bernadeta Chrzanowska, Nina Rydzewska , Franciszek Fenikowski, Lech Bądkowski, Augustyn Necel, Róża Ostrowska, Izabela Trojanowska, Aleksander Majkowski, Edmund Puzdrowski, Jan Hieronim Derdowski.  Współcześnie bardzo znana Ida Czaja, jej poezja prezentowana jest w programie o Kaszubach „ Rodno Zemia”
- Kaszuby witają – swoich gości ciastem i kawą, a później serwują słone potrawy.
- Zawołanie- Jana Hieronima Derdowskiego „ Nie ma Kaszeb bez Polonii, a bez Kaszeb Polszci”
„ Nigdzie do zgube, nie przyjdą Kaszebe” jest zwrotem charakteryzującym ludność kaszubską.
- Kaszubskie Instrumenty -  najsłynniejszy Burczybas, Diabelskie Skrzypce, gdzie legenda głosi, by każde „białka” i „brutka” kobieta i panna je pocałowały by zachować urodę. Instrumenty i dzieje z życia  Kaszubów można podziwiać w Muzeum Kaszubskim w Kartuzach założonym oficjalnie w 1971 r.  Kustoszem i prawdziwą skarbnicą wiedzy był Franciszek Treder i Franciszek Brzeziński.
- Tabaka  - „Chceme le so zażeć” mielony tytoń zażywamy tylko na Kaszubach dla zdrowotności. Przechowywany w tabakierkach wykonanych z krowiego rogu. Pracownia rogarska Rudolfa Kręckiego znajduje się w Brodnicy Górnej, a galeria tabakier „Kaszubski Róg” w Chmielnie . Od 6 stycznia 2000 roku sejm przyjął poprawkę przywracającą legalność produkcji i sprzedaży tabaki. Na prośbę księdza Bazylego Olęckiego. Aleksander Labuda pseudonim Guczów Mack spopularyzował słynne obecnie powiedzenie „ Chceme le so zażeć”
- Truskawki – najsłynniejsze na Kaszubach zagłębie truskawek Kamienica Szlachecka Święto „Truskawkobranie” na Złotej Górze na początku lipca.
- Prasa Kaszubska  „ Głos Kaszub” „Tygodnik Kaszubski” zawierają bogate materiały dotyczące aktualnych spraw mieszkańców  terenów kaszubskich.
- Stolica Kaszub Kartuzy-  jako miasto narodziło się w 1923 r. Otrzymało w herbie za sprawą Aleksandra Majkowskiego, czarną głowę Gryfa Kaszubskiego z siedmioma gwiazdami. Owe gwiazdy to pamiątka z godła zakonu kartuzów, którzy przybyli na te ziemie z Pragi Czeskiej w 1380 roku, sprowadzonych przez Jana z Rusocina. Pomiędzy Jeziorami Karczemnym i Klasztornym (dawniej Małe Grzybno i Wielkie Grzybno) wzniesiono Kartuzję Kaszubską o nazwie Carthusia Paradisus Beatae Mariae Viginis (Kartuzja Raj Błogosławionej Maryji Dziewicy) Raj Maryji, choć w nazwie potocznej przyjęła się nazwa Kartuzy.
Od klasztoru Kartuzów, którzy zawdzięczają swoją nazwę miejscowości Chartreuse ( łacińska nazwa Carthusia) koło Grenoble we Francji, gdzie założył 1086 roku swój zakon św. Brunon. Zakonnicy słynęli z powiedzenia „Momento Mori” pamiętaj o śmierci lub pamiętaj, że umrzesz oraz o dachu o kształcie wieka trumny.
Kartuzy są jedynym miastem w Europie, które leży w środku lasu, ze wszystkich stron otoczone jest lasem liściasto iglastym. By do niego wjechać od strony Sierakowic, Sianowa, Grzybna, Gdańska, Somonina, Brodnicy Górnej trzeba pokonać las.
- Gra w Baśkę -  obowiązkowa gra na Kaszubach. rozpoznać ją można po zawołaniach „zolo”, „wesele”, Zolo-dół”, a po kontrze i rekontrze „kirsz”, „bok”, „gram”, „gram-dół”
- Kleke- kurenda -  był to kiedyś znak sołecki , rodzaj kija odpowiednio przyciętego za pomocą, którego sołtys zwoływał ludzi na ważne zebrania. Z czasem kleke-kurenda zmieniła postać, stała się kartką urzędową, ale sposób jej podawania zachował się. Sołtys zanosił klekę-kurendę do sąsiada ci zaś zanosili ją najbliższemu sąsiadowi i tak dalej.
- Tereny Pojezierza Kaszubskiego – Podstawowym elementem krajobrazu są liczne formy moren czołowych, dennych i zadrów wytworzonych w wyniku działalności lodowca w plejstocenie. Moreny czołowe tworzą osobliwe formy w postaci wałów, wzgórz, pagórków i drobnych wzniesień. Należy tu wyróżnić moreny czołowe wzgórz Szymbarskich z kulminacją Wieżycy (328m n.p.m.). System wodny- Dorzecze Raduni, liczne jeziora rynnowa te pochodzenia lodowcowego wyróżniające się wspaniałym bogactwem urokliwych zatoczek, półwyspów, oczek.
- Bursztyn Jantar-  to skamieniała żywica sosny z okresu trzeciorzędu. W pierwszych wiekach naszej ery, przyjeżdżali po jantar kupcy rzymscy, a w średniowieczu kupcy z Azji Mniejszej. Od XV wieku sztuka bursztyniarstwa rozkwitała, upadała , by na nowo się odrodzić. Jantar zwany „bałtyckim złotem” dostarczało morze, pola. Naszyjniki , wisiorki, krzyżyki, brosze, kolczyki z bursztynu były zawsze ulubionymi ozdobami Kaszubek i nie tylko.
- Rybołówstwo -  „Lesoce żeją z grzyb, a Reboce z ryb” najbardziej legendarny podział w dawnej kaszubskiej krainie. „Reboce- rybacy dzielą się na dwie grupy:
* gronowi – to znaczy morscy
* moli (mali) czyli jeziorni
- Krzyże przydrożne-   znak chrześcijaństwa danej miejscowości , często stawiane dla upamiętnienia jakiegoś wydarzenia, tragicznego, patriotycznego, czy osobistego.
Kapliczki, jako cześć oddawania Matce Bożej kult Maryji był głęboko zakorzeniony w Kaszubskim ludzie, często, jako wotum dziękczynne danej rodziny, o czym świadczy Sanktuarium Matki Boskiej Sianowksiej Królowej Kaszub. Wszystko to łączy cudownie piękno przyrody z prostotą i urokiem kaszubskiej kultury. To tylko zarys bardzo bogatego dziedzictwa Kaszubów.

autor: Lucyna Wróbel Mezowo 2010


BIOGRAFIA:
- R. Ostrowska, I. Trojanowska „Bedeker Kaszubski” Gdańsk 1974
- Ks. Kazimierz Raepke „ Z Dziejów Kortuzji Kaszubskiej” Kartuzy 1995
- O. Felczak, M. Kochanowski, M. Fudziński „Pradzieje Ziemi kartuskiej” Kartuzy 1993
-J. Zając, E. Zimmermann „Tabaka na Kaszubach i Kociewiu” Gdynia 2006
- J. Mamelski „Sianowo, Sanktuarium Królowej Kaszub” Gdynia 2008

 

 

Wróć